Zij die de woeker eten zullen niet anders opstaan dan zoals opstaat hij die de Satan omstoot door aanraking. Dat is omdat zij zeiden: De koophandel is slechts hetzelfde als de woeker. Maar Allah heeft de koophandel vergund gemaakt en de woeker verboden. Q:2:275

De teksten over hoe wij Allah uiteindelijk boven de koophandel dienen te verkiezen, is een brug te ver voor sommigen, dus heb ik die maar gelaten. Maar hoe toepasselijk deze teksten reeds zijn, zal blijken uit het navolgende en bleek reeds uit de vele apocalyptische nieuwsberichten van de laatste weken. Ik vraag me bijvoorbeeld af welke banken dit weekend weer zullen omvallen. Als het niet zo intriest was, zou je er nog een slapstick van kunnen maken ook.

De Bush-Administration heeft bepaalde mooie en lovenswaardige keuzes gemaakt, waarvoor hulde, namelijk dat een koophuis ook voor minderheden en immigranten bereikbaar moet zijn. Geschaamd heb ik mij dan ook voor een Willem Middelkoop en zijn opmerking hoe de verkoop van huizen aan gekleurden de oorzaak voor de crisis is en hoe de overheid alle faillissementspanden maar moet opkopen en tzt tegen winst moet verkopen. Het probleem zit echt in het gebrek aan redelijke grenzen die gesteld werden aan inkomen, vermogen en rentelast. Heel wat tv-beelden gingen aan ons voorbij van gewone zwarte echtparen die al bijna veertig jaar in dezelfde, echt niet buitensporige houten koopwoning leefden en nu opeens vanwege een korte betalingsachterstand op een lening van oorspronkelijk $9000,-- hun woning uitgezet dreigen te worden. De mensen hadden de gelegenheid niet gekregen om de tweeduizend pagina's tellende toelichting door te lezen en moesten on the spot tekenen. Ook hun eigen fout, gaven ze toe. Toch lijkt me onwaarschijnlijk dat dergelijke stabiele huishoudens niet in staat zouden zijn een lening van zo'n betrekkelijk kleine omvang terug te betalen, mits de terugbetaling en rente ook binnen redelijke grenzen blijven. En juist daar zit het probleem. De banken bedienen zich laatste jaren op grote schaal van niet anders dan oplichtingspraktijken. Een wiskundige formule en onbegrijpelijke tekst in een toelichting imponeren op heel modern-dynamische wijze, echter zijn in werkelijkheid niet anders dan oplichterij. Liberaal is niet hetzelfde als enkelen onbeperkt de ruimte geven om vele anderen te misbruiken, temeer daar die anderen wel op tijd hun rekening moeten betalen.

Gaan we weer terug naar deze kant van de Atlantische Oceaan. Hier dreigt nl een veel groter probleem. In de VS heeft de overheid een beperkte rol in het economisch leven, ze geeft weinig regels, heft relatief weinig belasting, doch vervolgt wel degenen die zich niet aan de wet houden en biedt ruimte aan die burgers die in het maatschappelijk verkeer schade lijden van andermans handelen. Zo'n burger kan een bank of bedrijf dan aanspreken voor schadevergoeding. De VS zijn een liberale, flexibele samenleving. Anderzijds ook een samenleving die tot handhaving overgaan wanneer dat moet. Nu al onderzoekt justitie of Freddie Mac en Fannie Mae strafbare feiten begingen. Daarom verwacht ik dat de crisis in de VS wel hevig zal uitwoeden, echter ook betrekkelijk snel weer tot een einde zal komen. Dat zal in de Europese landen met hun verdeelde, doch allesoverheersende overheden niet het geval zijn. Overheden bieden burgers en bedrijven geen ruimte voor eigen oplossingen of onderlinge schadevergoedingen, erger nog, overheden speculeren even hard mee op de onroerend goed markten, vooral in Nederland. Anderzijds vervolgen overheden strafbare handelingen onvoldoende. Wordt Rabobank of Dexia vervolgd voor de woekerpolissen? Zeker weten van niet. Zeker weten ook, dat ze niet de enige zijn en dat dat zoveel mogelijk verzwegen wordt. Zei niet de hedendaagse Colijn Nout Wellink dat 'in Nederland banken niet failliet kunnen gaan, omdat ze er zo goed voorstaan'. En nog meer schaamte welt op en erger nog, onzekerheid. De huizenprijs is in diverse Europese landen buitensporig en de regelgeving rond onroerend goed, zelfs wanneer het kleine verbouwingen door de eigenaar of de gebruiksbestemming betreft, eveneens. En dat geldt zeker voor Nederland, waar je merkwaardig genoeg wel een bordeel vanuit huis mag drijven, doch geen kamers mag onderverhuren, noch zelf mag bepalen hoeveel nachten per jaar je er mag verblijven. Als eigenaar zijnde! Eigendomsrecht is in elk geval in Nederland een loze letter en die situatie leidt tot prijsopdrijving, een situatie die nog als wenselijk ervaren wordt ook. Dat zal zeker tot een katastrofe leiden, wanneer laat zich nog aanzien. Immers prijzen dalen ooit en liever geleidelijk dan rampzalig.

Vergeten is kortom dat ook een bank of overheid deel uitmaakt van de maatschappij, een maatschappelijke functie heeft, de klant moet dienen en niet andersom. Een overheid die meespeculeert op de markten, ongedekte bankbiljetten laat bijdrukken, particulier initiatief onmogelijk maakt, is een feodale ramp. Een bank heeft een grote kring van klanten en leveranciers en de eis mag gesteld worden dat ze enige maatschappelijk weldadigheid bezit. 'Een bankier moet hebzuchtig zijn', zegt Willem Middelkoop, en daar heeft hij gelijk in, immers zonder winst kan zo'n bedrijf niet bestaan. De kapitalistische economie is de natuurlijke economie die het beste bij de mens past: uit eigen middelen winst maken en daarmee zelf in het eigen bestaan voorzien. Maar alles met mate en in wederkerigheid. Als een bank de meest onwaarschijnlijke en onheuse produkten mag verkopen, en een klant onmiddellijk gehoor moet geven aan de idiote verlangens op straffe van volledig verlies van alle eigendommen, is er geen sprake van mate en wederkerigheid. Het is zo dat de klant niet vrij te pleiten is en dus ook verlies maakt. Maar degene die echt onderzocht moet worden op strafbare feiten en schadeplichtigheid, is de bank. En de verantwoordelijke overheidsfunctionarissen! Maar zeker dat laatste is in Europa utopie.